Tête-à-Tête με τον σκηνοθέτη Τάσο Φραγκιά

 

«Φ Α Ε!» ένα υπέροχο και συνάμα δυνατό κείμενο της Νάσιας Παναγοπούλου, όπου υπογράφεις τη σκηνοθεσία στο Θέατρο Αλκμήνη αυτή τη θεατρική σαιζόν. Τι πραγματεύεται;

Για μένα, το «ΦΑΕ!» δεν είναι απλώς ένα έργο για το φαγητό ή το σώμα — είναι μια κραυγή για επιβίωση. Αγγίζει το θέμα των διατροφικών διαταραχών όχι επιφανειακά, αλλά ως βαθιά ψυχική και κοινωνική εμπειρία∙ μια κατάσταση που γεννιέται μέσα από την ανάγκη να ανήκεις, να είσαι “αποδεκτός”, να συμμορφώνεσαι με τα πρότυπα που επιβάλλονται.

Ως σκηνοθέτης, με συγκίνησε η απλότητα και η δύναμη αυτής της λέξης. Ήθελα να τη μεταφράσω σκηνικά όχι ως προσταγή, αλλά ως εσωτερική διεργασία∙ ένα ταξίδι στις μνήμες της σιωπής και στην ανάγκη να συνυπάρξει ο άνθρωπος μέσα στην επιβαλλόμενη εντολή της σωματικής ομοιομορφίας, σ’ έναν κόσμο που υπαγορεύει ποιος “πρέπει” να είσαι.

Το “ΦΑΕ” ξεκινά ως εντολή — από τη μητέρα, την κοινωνία, το περιβάλλον — και καταλήγει να γίνει ταυτότητα, ένα εσωτερικό μάντρα που καθορίζει τις σχέσεις μας με τον εαυτό, την αποδοχή, τη φροντίδα, την ενοχή.

Ήθελα να δω πώς αυτό το ρήμα “κατοικεί” στο σώμα, πώς μεταμορφώνεται μέσα από τη μνήμη και πώς, τελικά, μπορεί να γίνει πράξη λύτρωσης.

Το έργο δεν ζητά απαντήσεις∙ ζητά να αναγνωρίσουμε τη φωνή μέσα μας — αυτή που άλλοτε μας πνίγει κι άλλοτε μας σώζει.

 

 

 

Τι το ξεχωριστό έχει αυτό το έργο από τα προηγούμενα που έχεις σκηνοθετήσει στο παρελθόν;

Στις δουλειές μου, όπως στα «Bedtime Stories» του Γιώργου Ηλιόπουλου ή στο «Μια Μέρα Πριν» της Ιώς Αρματά, υπάρχει πάντα μια εσωτερική σύγκρουση. Ο άνθρωπος που παλεύει ανάμεσα σε αυτό που νιώθει και σε αυτό που δείχνει. Αυτό είναι κάτι που με αφορά βαθιά, και νομίζω διαπερνά όλες τις σκηνοθεσίες μου.

Στο «ΦΑΕ!» η σύγκρουση αυτή γίνεται ακόμη πιο σωματική, πιο “γυμνή”. Το σώμα κουβαλά τη μνήμη, το τραύμα, την ανάγκη για αποδοχή. Η εντολή «ΦΑΕ» δεν είναι μόνο λόγος – είναι μια φωνή που υπάρχει μέσα μας, χαραγμένη στο σώμα.

Σκηνοθετικά, ζητά από την ηθοποιό να κινείται με άνεση ανάμεσα στα συναισθήματα, να αφήνεται στη ροή τους χωρίς να τα “παίζει”. Η μετάβαση από τη θύμηση στη λύτρωση, από την ενοχή στην αποδοχή, γίνεται μέσα από το σώμα και την αναπνοή. Αν στα προηγούμενα έργα η αλήθεια εκφραζόταν μέσα από τον λόγο, εδώ εκφράζεται μέσα από τη σιωπή και την παρουσία.

 

Ποιες είναι οι απαιτήσεις του κειμένου;

Η απαίτηση του κειμένου είναι ψυχική, όχι τεχνική. Είναι μια διαδρομή αυτογνωσίας. Σκηνοθετικά, χρειαζόταν λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη ρεαλιστική απεικόνιση και στη συμβολική αφήγηση. Με ενδιέφερε η σωματικότητα του λόγου.

Ζητά από την ηθοποιό να είναι απόλυτα αληθινή, χωρίς άμυνες, να αφήνεται στη ροή των συναισθημάτων χωρίς να την ελέγχει. Κάθε φράση φέρει μια μνήμη, ένα τραύμα, μια σιωπή∙ κι αυτό απαιτεί παρουσία, ακρίβεια και απόλυτη εμπιστοσύνη.

Η δυσκολία δεν είναι να “παίξεις” το ρόλο, αλλά να τον αναπνέεις. Το έργο μιλά για το σώμα, και γι’ αυτό το σώμα γίνεται το ίδιο ο τόπος της δράσης. Ήθελα να φανεί πώς η λέξη “ΦΑΕ” εγγράφεται μέσα στο σώμα, πώς παλμοδοτεί τη μνήμη και το συναίσθημα, πώς μπορεί να γίνει από επιβολή – ανάγκη, και από ανάγκη – λύτρωση.

Είναι ένα έργο που δεν ζητά να “παρουσιαστεί” αλλά να βιωματιστεί. Αυτή είναι και η μεγαλύτερη του πρόκληση: να υπάρξεις αληθινά, μέσα σε μια τόσο προσωπική εξομολόγηση, χωρίς να κρυφτείς πίσω από τίποτα.

Μπήκε κάποιο «εμπόδιο» κατά τη διάρκεια των προβών;

Το εμπόδιο ήταν το ίδιο το θέμα. Αγγίζει βαθιά, προσωπικά βιώματα — κι αυτό απαιτεί τόλμη, χρόνο και ευαισθησία. Επίσης, εμπόδιο ήταν η αλήθεια. Όταν αγγίζεις ζητήματα όπως οι διατροφικές διαταραχές, η μητρική σχέση, η κοινωνική πίεση γύρω από το σώμα, οφείλεις να σταθείς με σεβασμό και ενσυναίσθηση. Οι πρόβες έγιναν ένας τόπος ειλικρινούς διαλόγου, όχι μόνο καλλιτεχνικού αλλά και ανθρώπινου. Κάθε μέρα, “ξανατρώγαμε” τη λέξη ΦΑΕ — άλλοτε σαν δηλητήριο, άλλοτε σαν αγκαλιά.

 

Πως είναι να συνεργάζεσαι με την Αλεξία Μουστάκα;

Η συνεργασία με την Αλεξία Μουστάκα είναι μια εμπειρία εμπιστοσύνης και δημιουργικής συνέργειας. Είναι ηθοποιός με εσωτερική δύναμη και λεπτότητα, που αντιμετωπίζει το ρόλο όχι ως “χαρακτήρα” αλλά ως σώμα εμπειρίας. Στις πρόβες τολμήσαμε μαζί να μείνουμε με το απολύτως αληθινό. Αυτή η ειλικρίνεια είναι και η καρδιά της παράστασης. Είναι χαρά και πρόκληση. Η Αλεξία διαθέτει σπάνια ευαισθησία και αλήθεια. Μπορεί να μετακινεί το συναίσθημα με μια αναπνοή.

 

Ποια είναι τα σχόλια των θεατών;

Οι θεατές συχνά μιλούν για ταυτίσεις, για εικόνες και μνήμες που νόμιζαν πως είχαν ξεχάσει.

Πολλοί συγκινούνται βαθιά, άλλοι έρχονται μετά την παράσταση και θέλουν να μιλήσουν, να μοιραστούν προσωπικές εμπειρίες ή να ρωτήσουν πράγματα.

Αυτό είναι και το πιο ουσιαστικό για μένα: να νιώθεις πως η παράσταση ανοίγει διάλογο. Δεν είναι μια ιστορία που απλώς παρακολουθείς, αλλά κάτι που σε ακουμπά και σε προκαλεί να σκεφτείς τη δική σου σχέση με το σώμα, τη μνήμη, τη φωνή μέσα σου.

Και όταν το κοινό νιώθει αυτή τη σύνδεση, τότε η παράσταση έχει ήδη πετύχει τον σκοπό της.

 

 

Σε ενδιαφέρουν οι κριτικές;

Φυσικά και με ενδιαφέρουν οι κριτικές, αλλά όχι με την έννοια της επιβεβαίωσης. Με ενδιαφέρει η

ειλικρίνεια — όχι η εντύπωση. Οι κριτικές έχουν αξία όταν γεννούν διάλογο. Η τέχνη υπάρχει για να προκαλεί σκέψη, και ο διάλογος είναι κομμάτι αυτής της διαδικασίας. Η σκηνοθεσία για μένα είναι διάλογος με το κοινό — δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ανταπόκριση.

Ας κλείσουμε με μια χαρακτηριστική ατάκα από το έργο.

Αν έπρεπε να κρατήσω μόνο μία, θα ήταν αυτή:

«Βελονιά, βελονιά έγινε το κέντημα…»

Γιατί αυτό ακριβώς είναι το «ΦΑΕ!» — ένα κέντημα μνήμης, ενοχής, αγάπης και συμφιλίωσης. Κάθε “βελονιά” είναι μια ανάμνηση, μια πληγή, μια συγχώρεση. Και μέσα από αυτό το αόρατο ράψιμο, γεννιέται η αποδοχή.

Σ’ ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σου.

Εύχομαι ολόψυχα καλή επιτυχία!!