Το Παράδοξο του Χαλασμένου Τηλεφώνου | Ελευθέριος Π. Αντωνιάδης - συγγραφέας

 

Κάθε ιστορία γεννιέται μία φορά.

Αλλά σχεδόν ποτέ δεν φτάνει στον επόμενο όπως πραγματικά ειπώθηκε.

Ο άνθρωπος δεν είναι ουδέτερος αγωγός πληροφορίας. Δεν λειτουργεί σαν καλώδιο που μεταφέρει το σήμα αναλλοίωτο. Είναι φίλτρο. Και κάθε φίλτρο αλλοιώνει.

Όταν ακούμε μια ιστορία, δεν αποθηκεύουμε το γεγονός.

Αποθηκεύουμε την ερμηνεία του.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο υποτιμημένα παράδοξα της ανθρώπινης επικοινωνίας: ότι η πληροφορία δεν ταξιδεύει ποτέ μόνη της· ταξιδεύει πάντα μαζί με τον άνθρωπο που τη μεταφέρει.

Και ο άνθρωπος κουβαλάει μνήμη, φόβο, προκατάληψη, επιθυμία, τραύμα, συμπάθεια, αντιπάθεια.

Άρα κουβαλάει παραμόρφωση.

Ένας άνθρωπος ακούει μια ιστορία.

Την περνά μέσα από το προσωπικό του σύστημα νοήματος.

Κρατά ό,τι τον αγγίζει. Ξεχνά ό,τι δεν του φαίνεται σημαντικό. Συμπληρώνει τα κενά με δικές του υποθέσεις.

Και μετά την αφηγείται.

Όχι όπως συνέβη.

Αλλά όπως την κατάλαβε.

Και εκεί βρίσκεται η πρώτη αλλοίωση.

Ο δεύτερος κάνει ακριβώς το ίδιο.

Και ο τρίτος.

Και ο τέταρτος.

Μέχρι που η αρχική πραγματικότητα έχει σχεδόν εξαφανιστεί, αλλά όλοι πιστεύουν ότι μιλούν ακόμα γι’ αυτήν.

Αυτό δεν συμβαίνει μόνο στα κουτσομπολιά.

Συμβαίνει στις οικογένειες, στις σχέσεις, στην ιστορία, στη θρησκεία, στην πολιτική.

Ίσως ακόμα και στην ίδια την αυτοβιογραφία μας.

Γιατί ακόμη και οι αναμνήσεις μας λειτουργούν έτσι.

Δεν θυμόμαστε αυτούσιο το παρελθόν.

Το ξαναγράφουμε κάθε φορά που το θυμόμαστε.

Κάθε ανάκληση είναι και μια μικρή επανεγγραφή.

Έτσι, το παράδοξο γίνεται βαθύτερο:

Δεν παραποιούμε μόνο τις ιστορίες των άλλων.

Παραποιούμε και τη δική μας.

Και εδώ γεννιέται ένα επικίνδυνο ερώτημα:

Αν κάθε άνθρωπος παραλαμβάνει την πραγματικότητα μέσα από το δικό του εσωτερικό φίλτρο, υπάρχει ποτέ «καθαρή» αλήθεια στην ανθρώπινη επικοινωνία;

Ίσως όχι.

Ίσως η αλήθεια, όταν περνά από άνθρωπο σε άνθρωπο, να μοιάζει με φως που περνά από πολλά τζάμια: κάθε επιφάνεια αλλάζει λίγο την πορεία του, ώσπου στο τέλος φτάνει κάπου αλλού.

Όχι ψεύτικο.

Αλλά όχι πια ίδιο.

Και ίσως η ωριμότητα να μην είναι να πιστεύεις εύκολα ό,τι ακούς.

Αλλά να θυμάσαι πάντα ότι κάθε αφήγηση είναι ήδη μια μετάφραση.

Και κάθε μετάφραση είναι, αναπόφευκτα, μια απώλεια.

Αν λοιπόν, η μνήμη αλλοιώνει και η αφήγηση παραμορφώνει, πόσο από αυτό που πιστεύουμε για τον κόσμο είναι πραγματικά δικό μας;

Ελευθέριος Π. Αντωνιάδης