Ο Μίτος του Ανθρώπου
Το φαινόμενο της πεταλούδας λέει πως ακόμη και το
ανεπαίσθητο χτύπημα των φτερών της μπορεί, μέσα από μια ακολουθία αόρατων
μεταβολών, να προκαλέσει κάτι δραματικό στην άλλη άκρη του κόσμου.
Μια ελάχιστη κίνηση εδώ. Μια καταιγίδα κάπου αλλού.
Ίσως, όμως, ο άνθρωπος να μην επηρεάζει τον κόσμο μόνο
με όσα κάνει. Ίσως να τον αλλάζει και μόνο με το πέρασμά του.
Φαντάσου, λοιπόν, ότι από την πλάτη κάθε ανθρώπου
ξετυλίγεται μια αόρατη κλωστή.
Δεν υπήρχε πριν από εκείνον ούτε τον περιμένει έτοιμη
και απλωμένη στον κόσμο. Γεννιέται μαζί του και μεγαλώνει όσο εκείνος ζει. Με
κάθε του βήμα, ένα ακόμη μέρος της αφήνεται πίσω.
Η κλωστή περνά από το σπίτι όπου γεννήθηκε, από τα
δωμάτια όπου μεγάλωσε, από τους δρόμους όπου περπάτησε. Απλώνεται στους τόπους
όπου αγάπησε, φοβήθηκε, μίλησε ή σώπασε. Διασχίζει τις πόλεις όπου έζησε και
φτάνει μέχρι τα πιο μακρινά μέρη όπου ταξίδεψε.
Και όταν ο άνθρωπος φεύγει από έναν τόπο, η κλωστή δεν
επιστρέφει μαζί του.
Παραμένει εκεί.
Ακόμη και ένα ταξίδι στην άλλη άκρη της Γης αφήνει
πίσω του ένα κομμάτι του μίτου μας: στο αεροδρόμιο, στο δωμάτιο ενός
ξενοδοχείου, σε έναν δρόμο, σε μια παραλία, σε μια σύντομη συζήτηση με έναν
άνθρωπο του οποίου ίσως δεν μάθαμε ποτέ το όνομα.
Εμείς επιστρέφουμε. Η κλωστή μας, όμως, μένει.
Και όσο ζούμε, συνεχίζει να ξετυλίγεται.
Αν μπορούσαμε για μία μόνο στιγμή να δούμε όλες αυτές
τις κλωστές, ο κόσμος θα άλλαζε μορφή μπροστά στα μάτια μας.
Δεν θα βλέπαμε πια μόνο δρόμους, σπίτια, πόλεις και
σύνορα. Θα βλέπαμε ένα αχανές δίκτυο από ανθρώπινους μίτους.
Άλλοι θα απλώνονταν σε χώρες και ηπείρους και άλλοι θα
παρέμεναν γύρω από έναν μικρό τόπο. Κάποιοι θα πορεύονταν σχεδόν μόνοι, κάποιοι
θα συναντιούνταν για λίγο και ύστερα θα απομακρύνονταν, ενώ άλλοι θα ήταν τόσο
μπλεγμένοι μεταξύ τους, ώστε κανείς δεν θα μπορούσε να ξεχωρίσει πού τελειώνει
η μία ζωή και πού αρχίζει η άλλη.
Θα υπήρχαν σημεία όπου δύο κλωστές διασταυρώθηκαν μόνο
μία φορά.
Μια τυχαία συνάντηση. Ένα βλέμμα. Μια φράση. Μια μικρή
χειρονομία.
Μια στιγμή τόσο ασήμαντη για τον έναν, ώστε λίγο
αργότερα την ξέχασε, αλλά τόσο σημαντική για τον άλλον, ώστε άλλαξε την
κατεύθυνση της ζωής του.
Θα υπήρχαν και κόμποι.
Άλλοι δεμένοι από αγάπη και άλλοι από φόβο, εξάρτηση,
ανάγκη ή ενοχή. Κόμποι που λύθηκαν εύκολα και άλλοι που πέρασαν από γενιά σε
γενιά, μέχρι που κανείς δεν θυμόταν πλέον ποιος τους δημιούργησε.
Πάνω σε αυτούς τους κόμπους θα βλέπαμε να
σχηματίζονται οικογένειες, φιλίες, κοινωνίες και ολόκληρες εποχές.
Γιατί ο μίτος μας δεν μένει απλώς εκεί όπου περάσαμε.
Περιπλέκεται με τους μίτους των άλλων.
Μια λέξη μας δένεται με τη σκέψη κάποιου. Ένα βλέμμα
μας συναντά έναν φόβο που δεν γνωρίζαμε ότι υπήρχε. Μια πράξη μας αγγίζει έναν
άνθρωπο, μεταβάλλει ελάχιστα τη διάθεσή του και εκείνος, χωρίς να το
αντιλαμβάνεται, μεταφέρει αυτή τη μεταβολή στον επόμενο.
Ένας άνθρωπος φεύγει το πρωί από το σπίτι του
θυμωμένος και μιλά απότομα σε κάποιον που συναντά στον δρόμο του. Εκείνος
μεταφέρει την ένταση στον χώρο όπου εργάζεται και μια απόφασή του γίνεται
σκληρότερη. Κάποιος τρίτος επιστρέφει απογοητευμένος στο σπίτι του και σωπαίνει
απέναντι σε έναν άνθρωπο που περίμενε μια λέξη συμπαράστασης.
Κανείς τους δεν γνωρίζει τον πρώτο. Κι όμως, για λίγες
ώρες, οι κλωστές τους βρέθηκαν δεμένες στον ίδιο κόμπο.
Το ίδιο συμβαίνει και με το καλό.
Ένας άνθρωπος λέει μια ενθαρρυντική φράση και την
ξεχνά. Εκείνος που την άκουσε βρίσκει το θάρρος να κάνει ένα βήμα που φοβόταν.
Χρόνια αργότερα, στέκεται δίπλα σε κάποιον άλλον, επειδή κάποτε κάποιος είχε
σταθεί, έστω και για λίγο, δίπλα σε εκείνον.
Η αρχική φράση μπορεί να έχει ξεχαστεί. Η επίδρασή
της, όμως, εξακολουθεί να ταξιδεύει μέσα στο δίκτυο.
Ίσως αυτή να είναι η ανθρώπινη εκδοχή του φαινομένου
της πεταλούδας.
Δεν είναι μόνο μια πράξη που προκαλεί μια άλλη και
ύστερα μία ακόμη. Είναι ένας μίτος που αφήνεται μέσα στον κόσμο και συνεχίζει
να επηρεάζει ό,τι συναντά, ακόμη και όταν ο άνθρωπος από τον οποίο ξετυλίχθηκε
βρίσκεται πλέον μακριά.
Ένας ταξιδιώτης μπορεί να επιστρέψει από μια χώρα
πιστεύοντας ότι δεν άφησε τίποτα πίσω του. Κι όμως, μια συζήτησή του ίσως
μετέβαλε μια απόφαση, μια ευγένειά του άλλαξε τη διάθεση ενός αγνώστου ή μια
απρόσεκτη συμπεριφορά του έγινε η αρχή μιας έντασης που μεταφέρθηκε πέρα από
εκείνη τη στιγμή.
Ο ίδιος δεν θα μάθει ποτέ τι προκάλεσε. Θα θυμάται,
ίσως, μόνο το ταξίδι. Ο μίτος του, όμως, θα έχει ήδη πλεχτεί με τους μίτους
εκείνου του τόπου.
Και θα παραμένει εκεί.
Αυτό είναι το παράξενο με την ανθρώπινη παρουσία: η
επιρροή της δεν περιορίζεται από τη μνήμη.
Οι άλλοι δεν χρειάζεται να θυμούνται το πρόσωπό μας
για να έχει αλλάξει κάτι μέσα τους εξαιτίας μας. Ούτε εμείς χρειάζεται να
θυμόμαστε όλους εκείνους που επηρέασαν τη δική μας πορεία.
Ίσως ένα μεγάλο μέρος αυτού που αποκαλούμε χαρακτήρα
να είναι ένα πλέγμα από ξένες κλωστές: λέξεις ανθρώπων που ξεχάσαμε, φόβοι που
μας παραδόθηκαν χωρίς να γνωρίζουμε από ποιον ξεκίνησαν, δυνάμεις που βρήκαμε
μέσα μας επειδή κάποιος, κάποτε, μας έκανε να πιστέψουμε ότι υπήρχαν.
Ίσως ακόμη και οι πιο προσωπικές μας αποφάσεις να μην
είναι ποτέ αποκλειστικά δικές μας. Ίσως να γεννιούνται στο σημείο όπου ο μίτος
μας συναντά όλους τους μίτους που προηγήθηκαν.
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πόσες ζωές έχει αγγίξει
ούτε πόσες φορές η δική του ζωή άλλαξε από την κλωστή ενός ανθρώπου που δεν
γνώρισε ποτέ.
Μια καθυστέρηση μπορεί να οδηγήσει σε μια συνάντηση
που διαφορετικά δεν θα συνέβαινε. Μια φαινομενικά ασήμαντη απόφαση μπορεί να
δημιουργήσει σχέσεις, να γεννήσει παιδιά, να αλλάξει ολόκληρες οικογενειακές
διαδρομές.
Και όλα ίσως ξεκίνησαν από έναν μίτο που ακούμπησε
έναν άλλον σε κάποιο μακρινό σημείο του κόσμου.
Ακόμη και η απουσία αφήνει το σχήμα της μέσα σε αυτό
το δίκτυο.
Η συνάντηση που δεν έγινε. Η λέξη που δεν ειπώθηκε. Η
συγγνώμη που δεν ζητήθηκε. Το χέρι που δεν απλώθηκε. Ο άνθρωπος που δεν
εμφανίστηκε όταν κάποιος τον χρειαζόταν.
Η κλωστή δεν σταματά να ξετυλίγεται όταν επιλέγουμε να
μην πράξουμε. Συνεχίζει να αφήνεται πίσω μας, καταγράφοντας και τα κενά που
δημιουργήσαμε.
Γιατί ακόμη και η αδράνεια αλλάζει τη θέση των άλλων
νημάτων.
Δεν υπάρχει πραγματικά ουδέτερη παρουσία. Δεν υπάρχει
τρόπος να περάσουμε από τον κόσμο χωρίς να αγγίξουμε τίποτα. Ακόμη και η σιωπή
μας καταλαμβάνει χώρο. Ακόμη και η απουσία μας αναγκάζει κάποιον να ακολουθήσει
διαφορετικό δρόμο.
Στον αρχαίο μύθο, η Αριάδνη έδωσε στον Θησέα έναν μίτο
για να μπορέσει να βγει από τον Λαβύρινθο. Εκείνος τον ξετύλιγε συνειδητά καθώς
προχωρούσε. Ο μίτος διατηρούσε τη μνήμη της διαδρομής του και του επέτρεπε να
επιστρέψει από τον ίδιο δρόμο.
Ο μίτος του ανθρώπου είναι το αντίστροφο.
Δεν ξετυλίγεται για να μας δείξει τον δρόμο της
επιστροφής. Ξετυλίγεται ακούσια και μένει πίσω μας, αλλάζοντας τους δρόμους
εκείνων που θα τον συναντήσουν.
Δεν μας βοηθά να βγούμε από τον Λαβύρινθο.
Συμμετέχει στη δημιουργία του.
Κάθε ανθρώπινο πέρασμα προσθέτει έναν νέο διάδρομο.
Κάθε συνάντηση δημιουργεί μια διασταύρωση. Κάθε πράξη δένει έναν κόμπο ή λύνει
κάποιον που υπήρχε ήδη.
Κανείς δεν παραλαμβάνει τον κόσμο όπως ακριβώς ήταν
πριν περάσουμε από αυτόν.
Τον έχουμε ήδη αλλάξει. Έστω ανεπαίσθητα.
Το τρομακτικό είναι ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε
πώς.
Το παρήγορο είναι ότι το ίδιο ισχύει και για το καλό.
Μια πράξη καλοσύνης δεν τελειώνει στον άνθρωπο που τη
δέχθηκε. Μπορεί να περάσει μέσα από εκείνον, να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο
θα φερθεί σε κάποιον άλλον και να συνεχίσει να μεταδίδεται πολύ πέρα από τη
δική μας ζωή.
Ίσως μια πράξη που ξεχάσαμε να εξακολουθεί να κινείται
μέσα στον κόσμο. Ίσως μια λέξη μας να έφτασε ήδη σε ανθρώπους τους οποίους δεν
θα γνωρίσουμε ποτέ. Ίσως η κλωστή μας να έχει απλωθεί σε τόπους όπου εμείς δεν
θα επιστρέψουμε.
Αν βλέπαμε αυτό το αχανές δίκτυο, θα καταλαβαίναμε ότι
καμία ζωή δεν περιορίζεται στα όρια ενός σώματος.
Είμαστε όλοι κλωστές μέσα σε ένα έργο που υφαίνεται
διαρκώς, χωρίς κανείς να γνωρίζει το τελικό του σχέδιο.
Κλωστές που ξεκινούν από διαφορετικές εποχές και
διαφορετικούς τόπους. Άλλες πορεύονται μόνες για μεγάλες αποστάσεις. Άλλες
περιπλέκονται, απομακρύνονται και συναντιούνται ξανά. Άλλες κόβονται νωρίς,
αλλά ό,τι πρόλαβαν να ξετυλίξουν παραμένει μέσα στο ύφασμα.
Κανείς δεν μπορεί να δει ολόκληρο το σχέδιο. Ο καθένας
βλέπει μόνο το μικρό μέρος γύρω του και πιστεύει ότι οι κινήσεις του χάνονται
μέσα στην απεραντοσύνη.
Όμως τίποτε δεν χάνεται εντελώς.
Κάθε πέρασμά μας αφήνει μια γραμμή. Κάθε παρουσία
αλλάζει τη θέση των υπόλοιπων νημάτων.
Και όταν κάποτε η κλωστή μας πάψει να ξετυλίγεται, δεν
θα μαζευτεί πίσω μας. Θα παραμείνει απλωμένη σε όλους τους τόπους όπου
βρεθήκαμε, μπλεγμένη με ανθρώπους που μας γνώρισαν και με άλλους που δεν έμαθαν
ποτέ ότι υπήρξαμε.
Όταν η ζωή μας θα έχει τελειώσει, ο μίτος της θα
βρίσκεται ακόμη μέσα στον κόσμο.
Γιατί ο μίτος της Αριάδνης ξετυλίχθηκε για να
διατηρήσει έναν δρόμο.
Ενώ ο μίτος του ανθρώπου ξετυλίγεται για να
δημιουργήσει δρόμους που ο ίδιος δεν θα γνωρίσει ποτέ.
Και ίσως το αληθινό φαινόμενο της πεταλούδας να μην
κρύβεται μόνο σε όσα κάνουμε.
Ίσως να κρύβεται στην αόρατη κλωστή που αφήνει πίσω
της η ύπαρξή μας, καθώς περιπλέκεται με τον κόσμο και συνεχίζει να τον αλλάζει
πολύ μετά από εμάς.
Ελευθέριος Π. Αντωνιάδης